مراحل ثبت اختراع در ایران شامل مجموعه‌ای از گام‌های مشخص است که به‌منظور کسب مجوزهای لازم، اعتبارسنجی نوآوری و انتشار اطلاعات اختراع، طراحی شده است. این فرآیند از جمع‌آوری مدارک دقیق و توصیفی برای ایده نوآورانه آغاز می‌شود و با تکمیل درخواست‌های رسمی و تسویه هزینه‌های قانونی به پایان می‌رسد. در ادامه مراحل ثبت اختراع داخلی ذکر شده است:

گام اول: ورود به سامانه ثبت اختراع

در صورتی که قبلا در سامانه مرکز مالکیت معنوی ثبت‌نام کرده‌اید، روی ورود اعضا کلیک کنید؛ در غیر این صورت، وارد بخش ثبت‌نام متقاضی شوید.

تمامی اشخاصی که می‌خواهید نامشان در اظهارنامه وجود داشته باشد، اعم از مالک، نماینده قانونی و تحویل‌گیرنده ابلاغ باید در سامانه ثبت‌نام کرده باشند. به‌عنوان مثال، در صورتی که مالک شخص حقوقی باشد، باید هم شخص حقوقی (شرکت) و هم شخص حقیقی (مدیرعامل دارنده حق امضا و یا وکیل قانونی) ثبت‌نام انجام دهند.

گام دوم: انتخاب نوع اظهارنامه

پس از انجام فرآیند ثبت‌نام (در صورت نیاز) و ورود به سایت ثبت اختراع، روی گزینه ثبت اظهارنامه اختراع کلیک کنید. در مرحله اول، باید تعهدنامه را مطالعه و تایید نموده و وارد مرحله بعد شوید.

اگر به دنبال ثبت اختراع جدیدی هستید، ثبت اظهارنامه جدید را انتخاب نمایید. اما اگر بر ادعای حق مالکیت اختراعی اعتراض داشته باشید که اظهارنامه آن قبلا به ثبت رسیده است، باید ثبت اظهارنامه هم‌زمان با اعتراض را انتخاب کنید تا ضمن اعتراض، درخواست ثبت مجدد اختراع به نام شما ثبت شود.

گام سوم: ورود اطلاعات اظهارنامه

مراحل ثبت اظهارنامه شامل موارد زیر می‌شود:

• عنوان و خلاصه اختراع

باید عنوانی برای اختراع انتخاب شود که به‌صورت مختصر و قابل فهم، نقاط قوت و جنبه‌های ابتکاری و فنی برجسته اختراع را به خوبی بازتاب دهد. خلاصه اختراع تنها جنبه اطلاع‌رسانی فنی داشته و باید چکیده‌ای از وضعیت فعلی دانش و تکنولوژی در حوزه‌ی مرتبط با اختراع و همچنین راه‌حلی که اختراع ارائه می‌دهد، در آن بیان شود.

• اشخاص مرتبط

برای ورود اطلاعات مربوط به اشخاص مرتبط با اختراع، روی ثبت شخص جدید کلیک کنید. پس از انتخاب نوع شخصیت (حقیقی ایرانی، حقیقی غیرایرانی یا حقوقی)، کد شناسایی شخص مورد نظر را که در هنگام ثبت‌نام از طریق پیامک ارسال شده است، در بخش مربوطه وارد نمایید. پس از بررسی و تایید اطلاعات شخص، باید نقش او در پرونده را مشخص کنید. 

نکته مهم: مالک اختراع، اولین شخصی است که باید اطلاعات او وارد شده و با سمت مالک ثبت گردد.

• ادعای حق تقدم

این قسمت مخصوص افرادی است که اختراع خود را فقط در چارچوب کشورهای عضو کنوانسیون پاریس به ثبت رسانده‌اند. اگر اظهارنامه شامل حق تقدم نبود، روی دکمه ثبت اطلاعات کلیک نموده تا وارد بخش بارگذاری ضمایم شوید.

گام چهارم: بارگذاری ضمایم

ثبت ضمایم، مرحله بعدی از مراحل ثبت اختراع داخلی است. در این مرحله لازم است مدارک و پیوست‌های ضروری را مطابق موارد زیر بارگذاری و به پرونده اضافه کنید:

• توصیف اختراع

توصیف اختراع باید به شکلی واضح و روشن باشد تا زمینه تولید و بازسازی آن توسط فرد ماهر در آن حوزه فراهم شده و همچنین، افراد با مهارت فنی معمولی به راحتی بتوانند ادعاهای اختراع را درک نموده و بدون نیاز به تجربه یا تخصص فوق‌العاده، آن را دوباره بسازند. همچنین، نحوه ساخت اختراع و نیز کاربردها و مزایای آن باید به دقت در توصیف اختراع ذکر شوند. عدم ارائه چنین توصیفی، ممکن است به عدم ثبت منجر شده یا در صورت مطرح شدن در دادگاه، به باطل شدن آن بینجامد.

• ادعانامه اختراع

ادعانامه مرزهای حمایتی یک اختراع را مشخص می‌کند و از اهمیت بالایی برای یک اختراع ثبت‌شده برخوردار است؛ زیرا در صورتی که به‌درستی نوشته نشود، ممکن است اختراعی باارزش به راحتی قابل دور زدن شود یا به اختراعی بدون ارزش تنزل یابد. در دعاوی قضایی مرتبط به اختراعات، تفسیر ادعانامه‌ها اغلب نخستین قدم برای تأیید اعتبار اختراع و بررسی تقلید یا نقض حقوق صورت گرفته است.

• نقشه فنی اختراع

در صورتی که اختراع مدنظر شما یک دستگاه یا وسیله باشد، لازم است که نقشه‌ای تهیه شود که به‌طور مختصر و بصری جزئیات فنی آن را نمایش دهد. به‌منظور طراحی نقشه، می‌توانید از نرم‌افزارهای متداول نقشه‌کشی صنعتی استفاده کنید و اطمینان حاصل نمایید که فایل نهایی به فرمت تصویری (Image) یا پی‌دی‌اف (PDF) برای ارسال گذاشته شود.

در صورتی که اختراع مطرح‌شده یک فرآیند یا الگوریتم صنعتی باشد، باید گام‌های مربوط به فرآیند را در قالب دیاگرام‌های بلوکی نمایش دهید تا به‌عنوان نقشه فنی اختراع عمل کند. همچنین اگر اختراع در حوزه سنتز شیمیایی باشد، باید فرمول‌بندی یا ترکیبات با اشاره به نسبت مواد تشکیل‌دهنده به‌عنوان نقشه تهیه و ارائه شود.

گام پنجم: بازبینی اطلاعات و ضمائم

آخرین مرحله قبل از ثبت نهایی، توجه به قسمت اقدامات پیش از ثبت و تکمیل نواقص یا رفع اشکالاتی است که در آن نشان داده شده است.

گام ششم: پرداخت هزینه و دریافت شماره اظهارنامه

در آخرین مرحله از مراحل ثبت اختراع، در صورتی که نسبت به اطلاعات وارد شده در اظهارنامه اختراع اطمینان داشتید، روی گزینه پرداخت هزینه و ثبت نهایی کلیک کنید. با انجام این کار، هزینه توسط سامانه ثبت اختراع محاسبه و دریافت شده و یک شماره اظهارنامه برای شما صادر می‌گردد.

گام هفتم: پیگیری اظهارنامه

برای پیگیری وضعیت اظهارنامه، پس از ورود به سامانه، کارتابل عمومی را انتخاب کنید. سپس در قسمت مربوطه، شماره اظهارنامه مورد نظر خود را وارد و روی دکمه جستجو کلیک کنید. پس از مشاهده اظهارنامه در لیست، بر روی شماره مربوط به آن کلیک نموده و سپس در صفحه جدید، گزینه گردش کار پرونده را انتخاب کنید. در صفحه جدید، در صورت تکمیل تمامی اطلاعات و ضمائم مورد نیاز و پرداخت هزینه مربوطه، با انتخاب نسخه چاپی اظهارنامه، می‌توانید اظهارنامه اختراع را چاپ نمایید.

گام هشتم: انتظار برای بررسی کارشناس

در این مرحله، کارشناس ممکن است تصمیم‌های متفاوتی بگیرد؛ ازجمله:

• رد اظهارنامه به دلیل شفاف نبودن اطلاعات و مشخصات و ارائه نشدن آن‌ها به شکل دقیق و قابل استناد
• ابلاغیه رفع نقص به دلیل کمبود یا اشکال در مدارک و اطلاعات ارسال‌شده.
• تائید و پذیرش پرونده

البته این ارائه نظرات به‌سرعت رخ نمی‌دهد. در برخی موارد، مدت‌زمان ثبت اختراع تا ۲ تا ۳ سال به طول انجامیده است. مکاتبات بین مخترع یا وکیل او و کارشناس اداره از اهمیت بالایی برخوردار است. ممکن است تصمیم گرفته شود ادعاهایی عودت شود و این مسئله با ثبت درخواستی امکان‌پذیر است.

گام نهم: تایید توسط کارشناس، ایجاد پرونده فیزیکی و انتشار در روزنامه رسمی

انتشار روزنامه و اخذ گواهی ثبت اختراع که یک گواهی قابل استناد، مطمئن و حامی اختراع و حق مخترع است.

اگر می‌خواهید اظهارنامه اختراع را بدون نقص ثبت کنید و در رفت و برگشت‌های رفع نقص گیر نکنید، همین حالا با ثبت VIP تماس بگیرید تا از آماده‌سازی مدارک تا پیگیری پرونده و دریافت گواهی ثبت اختراع، مرحله‌به‌مرحله همراهتان باشیم.